Quả cầu Sugidama (杉玉) màu xanh lá cây
Nguồn gốc tuyết tùng – Sugidama
Tương truyền rằng việc treo những quả bóng tuyết tùng – Sugidama – bắt nguồn từ đền Omiwa tại tỉnh Nara, ngôi đền cổ kính thờ vị thần bảo hộ cho rượu sake. Vào ngày 14 tháng 11 hàng năm, đền Omiwa lại trang trí những quả Sugidama như một nghi thức cầu nguyện cho mùa ủ rượu mới đạt chất lượng thơm ngon và viên mãn.
Theo thời gian, phong tục này dần lan rộng đến các xưởng sản xuất rượu trên khắp Nhật Bản, đặc biệt từ đầu thời kỳ Edo. Từ đó, Sugidama không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn trở thành biểu tượng báo hiệu mùa sake mới, quen thuộc tại nhiều nhà máy rượu và cửa hàng truyền thống cho đến ngày nay.
Cây tuyết tùng (Sugi) là loài cây mọc tự nhiên tại núi Miwa – nơi tọa lạc đền Omiwa – và được người dân địa phương xem là linh mộc. Chính vì vậy, tuyết tùng vùng núi Miwa ban đầu được chọn làm nguyên liệu để tạo nên những quả Sugidama, gửi gắm niềm tin thiêng liêng vào sự bảo hộ của thần linh đối với nghề nấu rượu.
Trước đây, Sugidama chủ yếu được làm từ gỗ tuyết tùng vùng Miwa. Tuy nhiên, ngày nay, nhiều nhà máy rượu tại các địa phương khác nhau đã tự chế tác hoặc đặt hàng từ các nghệ nhân chuyên nghiệp, vừa gìn giữ giá trị truyền thống, vừa tạo nên dấu ấn riêng cho mỗi thương hiệu sake.
Ý nghĩa của bóng Sugidama
Sugidama thường được treo vào khoảng tháng 2 hoặc tháng 3 hằng năm – thời điểm các nhà máy rượu bắt đầu ủ những mẻ sake mới. Vì thế, sự xuất hiện của Sugidama được xem như một lời thông báo trang trọng, ngầm gửi đi thông điệp rằng: “Mẻ rượu mới của năm nay đã chính thức bắt đầu.”
Tuy nhiên, ban đầu Sugidama mang sắc xanh tươi tự nhiên của lá tuyết tùng, chứ không phải màu nâu như hình ảnh quen thuộc ngày nay. Theo dòng thời gian và sự thay đổi của mùa, sắc xanh ấy dần phai nhạt vào mùa hè; đến mùa thu, lá tuyết tùng khô héo, Sugidama chuyển sang màu nâu trầm. Chính sự biến đổi này đã khiến hình ảnh Sugidama nâu trở nên thân thuộc trong tâm thức nhiều người.
Thông qua màu sắc của Sugidama, người ta có thể cảm nhận được thời điểm sake đã bước vào “độ chín” thích hợp. Màu xanh lá đậm (khoảng từ tháng 2 đến tháng 6) tượng trưng cho mùa sake mới vừa được ủ. Khi sắc xanh nhạt dần (đến khoảng cuối tháng 8), đó là thời điểm của sake mùa hè. Và khi Sugidama chuyển sang màu nâu úa (từ tháng 9 đến tháng 11), cũng là lúc rượu đã đạt độ hoàn thiện, sẵn sàng để thưởng thức trọn vẹn.
Bởi vậy, người Nhật vẫn thường ví quá trình sản xuất sake song hành cùng sự đổi màu của Sugidama. Việc cảm nhận độ “chín” của rượu không chỉ dựa vào thời gian, mà còn được thể hiện tinh tế qua sắc màu thay đổi theo mùa của quả bóng tuyết tùng – một nét văn hóa vừa giản dị, vừa đầy thi vị
Mối liên hệ giữa rượu Nhật Bản và cây Sugi
Từ xa xưa, rượu truyền thống Nhật Bản đã gắn bó mật thiết với cây Sugi – tuyết tùng Nhật – không chỉ trong đời sống tâm linh mà còn trong chính quá trình sản xuất. Trong công đoạn ủ men, các hộp và vật dụng chứa đựng từng được chế tác từ gỗ Sugi. Trước khi thùng kim loại trở nên phổ biến như ngày nay, người Nhật chủ yếu sử dụng thùng gỗ tuyết tùng để ủ và bảo quản rượu. Ngay cả những dụng cụ dùng để khuấy và trộn men cũng được làm từ loại gỗ này.
Đặc biệt, các thùng gỗ đựng rượu dùng trong dịp năm mới hay những lễ kỷ niệm quan trọng thường được chế tác từ tuyết tùng Nhật Bản. Khi được bảo quản trong thùng gỗ Sugi, rượu sẽ thấm nhẹ hương thơm tự nhiên, thanh khiết của tuyết tùng, tạo nên nét hương vị riêng biệt và trang nhã. Chính vì vậy, Sugi giữ vai trò vô cùng quan trọng trong việc hình thành hương sắc của rượu Nhật.
Việc sử dụng gỗ Sugi trong sản xuất rượu không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn là một nét văn hóa truyền thống cần được trân trọng và gìn giữ. Nét văn hóa ấy cũng gắn liền với phong tục trang trí Sugidama – những quả bóng tuyết tùng treo tại đền Omiwa, nơi thờ vị thần bảo hộ cho rượu sake.
Bởi Sugidama được làm từ chính cây Sugi – loài cây biểu tượng của rượu Nhật Bản – nên các xưởng sản xuất rượu thường treo bóng tuyết tùng như một cách thể hiện niềm đam mê, sự biết ơn và lòng trân trọng đối với nghề nấu rượu truyền thống đã được truyền lại qua nhiều thế hệ.
